BILANS PRAWDY: Czy system kaucyjny nakłada na małe sklepy obowiązek przyjmowania opakowań i zakupu butelkomatów?
FAŁSZ
Sprawdzana teza: "Wprowadzany w Polsce ogólnokrajowy system kaucyjny nakłada na wszystkie punkty handlu detalicznego – w tym małe sklepy osiedlowe i wiejskie – bezwzględny obowiązek fizycznej zbiórki pustych opakowań oraz przymus zakupu kosztownych maszyn zbierających (butelkomatów)."
Krótki bilans: Znowelizowane przepisy ustawy o gospodarce opakowaniami nakładają obowiązek zbiórki pustych opakowań wyłącznie na placówki o powierzchni powyżej 200 m², a stosowanie automatycznych butelkomatów nie jest wymogiem ustawowym dla żadnego sklepu.
Szczegółowa analiza faktów
W debacie publicznej dotyczącej wejścia w życie ogólnopolskiego systemu kaucyjnego regularnie powraca zarzut, według którego nowe regulacje doprowadzą do paraliżu małych placówek handlowych z powodu braku miejsca na magazynowanie odpadów oraz konieczności zakupu drogich recyklomatów. Analiza obowiązujących ram prawnych, w tym ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi wraz z przyjętymi nowelizacjami, wykazuje, że twierdzenia o powszechnym przymusie odbioru opakowań przez najmniejsze podmioty są niezgodne ze stanem prawnym.
Ustawodawca precyzyjnie rozdzielił kwestię pobierania kaucji od obowiązku jej zwrotu i przyjmowania zużytych opakowań. Wszystkie jednostki handlowe, bez względu na metraż, mają obowiązek naliczać i pobierać kaucję przy sprzedaży napojów w opakowaniach objętych systemem (plastikowe butelki jednorazowego użytku o pojemności do 3 litrów, puszki metalowe o pojemności do 1 litra oraz szklane butelki wielorazowego użytku o pojemności do 1,5 litra). Natomiast obowiązek fizycznego przyjmowania pustych opakowań i wypłacania kaucji dotyczy wyłącznie placówek handlowych o powierzchni powyżej 200 m².
Dla sklepów o powierzchni poniżej 200 m² udział w zbiórce opakowań jest całkowicie dobrowolny. Przepisy nie nakładają również na żaden sklep obowiązku zakupu zautomatyzowanych butelkomatów. Zbiórka może być prowadzona na dwa sposoby:
- Zbiórka manualna: polegająca na ręcznym odbiorze butelek i puszek przez personel sklepu oraz składowaniu ich w dedykowanych workach logistycznych dostarczanych przez operatora systemu;
- Zbiórka automatyczna: prowadzona z wykorzystaniem maszyn zbierających, której instalacja zależy wyłącznie od autonomicznej decyzji biznesowej właściciela placówki i dostępnej powierzchni.
Nowelizacja przepisów wprowadziła dodatkowo obowiązek utworzenia przez operatorów co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbioru opakowań w każdej gminie, co gwarantuje dostęp do systemu mieszkańcom mniejszych miejscowości bez obciążania lokalnego mikrobiznesu. Koszty logistyki i rozliczeń kaucji spoczywają na powołanych operatorach, a mniejsze sklepy nieponoszące obowiązku odbioru opakowań nie są zagrożone karami administracyjnymi z tytułu braku prowadzenia zbiórki.