BILANS PRAWDY: Czy Polska wyda w 2025 roku 4,7 proc. PKB na obronność?
MANIPULACJA
Sprawdzana teza: "Twierdzenie członków rządu, że łączne wydatki Polski na obronność w 2025 roku osiągną gwarantowany i faktyczny poziom 4,7 proc. PKB (186,6 mld zł), co stanowi bezwzględny rekord w całym sojuszu NATO."
Krótki bilans: Kwota 186,6 mld zł to maksymalny plan intencyjny, który opiera się w ponad jednej trzeciej na pozabudżetowym długu w BGK – funduszu, którego stopień realizacji co roku jest znacznie niższy od zapowiedzi rządu.
Szczegółowa analiza faktów
W debacie publicznej dotyczącej ustawy budżetowej na 2025 rok przedstawiciele rządu wielokrotnie podkreślali, że Polska przeznaczy na obronność historyczną kwotę 186,6 mld zł, co ma stanowić aż 4,7 proc. PKB. Prezentowanie tej wartości jako kwoty pewnej i faktycznie wydatkowanej pomija jednak kluczową konstrukcję polskiego systemu finansowania modernizacji armii, który od 2022 roku składa się z dwóch odrębnych filarów.
Bezpośrednie wydatki z budżetu państwa ujęte w części 29 („Obrona narodowa”) wynoszą w projekcie 124,3 mld zł, co przekłada się na około 3,1 proc. PKB. Pozostała kwota – ponad 62 mld zł – to jedynie plan finansowy pozabudżetowego Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), zarządzanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Środki te nie pochodzą z dochodów podatkowych państwa, lecz z emisji obligacji oraz kredytów zagranicznych, m.in. z Korei Południowej i USA.
Analiza sprawozdań budżetowych z lat ubiegłych wskazuje, że plany FWSZ cechują się chronicznym niewykonaniem:
- W 2023 roku rząd deklarował łączne wydatki obronne na poziomie 3,92 proc. PKB, podczas gdy ostateczne dane przekazane do kwatery głównej NATO wykazały wykonanie na poziomie zaledwie 3,26 proc. PKB ze względu na brak realizacji planu dłużnego w BGK.
- W planach na lata 2024 i 2025 regularnie dochodzi do dublowania części strumieni finansowych w narracji publicznej – budżet MON dokonuje bowiem bezpośrednich transferów do FWSZ (sięgających od 12 do 14 mld zł), co przy powierzchownym sumowaniu pozycji tworzy iluzję wyższych środków netto.
- Stopień wykonania wydatków majątkowych FWSZ zależy od terminowości dostaw uzbrojenia i płynności na rynkach długu, co sprawia, że faktyczny odsetek PKB niemal zawsze okazuje się o 0,5 do 0,7 pkt proc. niższy od deklaracji składanych na etapie projektu budżetu.
Podsumowując, utożsamianie maksymalnego, teoretycznego limitu wydatków z gwarantowanym poziomem 4,7 proc. PKB wprowadza opinię publiczną w błąd. Rzeczywiste wydatki obronne państwa finansowane ze stabilnych źródeł budżetowych wynoszą 3,1 proc. PKB, a ostateczny bilans wydatków operacyjnych i inwestycyjnych weryfikowany przez NATO zależy od poziomu zadłużenia zaciągniętego przez BGK.