BILANS PRAWDY: Czy państwa Unii Europejskiej rezygnują z systemów kaucyjnych z powodu wysokiego poziomu recyklingu?
MANIPULACJA
Sprawdzana teza: "W wielu państwach Unii Europejskiej nie obowiązuje system kaucyjny, ponieważ poziom przetwarzania odpadów w ramach tradycyjnych systemów komunalnych jest tak wysoki, że nie ma potrzeby wprowadzania kaucji."
Krótki bilans: Teza pomija unijne wymogi prawne oraz fakt, że większość państw UE bez systemu kaucyjnego notuje zbyt niski poziom zbiórki i jest zobligowana przepisami do wdrożenia kaucji.
Szczegółowa analiza faktów
Wypowiedź posła sugeruje, że brak powszechności systemu kaucyjnego (DRS) w części krajów Unii Europejskiej wynika z ich samowystarczalności i doskonałych wyników w tradycyjnej gospodarce odpadami. Zestawienie tego twierdzenia z prawodawstwem unijnym oraz danymi Eurostatu i Komisji Europejskiej dowodzi manipulacji faktami poprzez przemilczenie kluczowego kontekstu regulacyjnego i statystycznego.
Zgodnie z unijną dyrektywą w sprawie tworzyw sztucznych jednorazowego użytku (tzw. dyrektywą SUP 2019/904), wszystkie kraje członkowskie są prawnie zobowiązane do osiągnięcia selektywnej zbiórki butelek po napojach z tworzyw sztucznych na poziomie 77% do 2025 roku oraz 90% do 2029 roku. Co więcej, przyjęte przez unijne instytucje rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR) nakłada obowiązek utworzenia powszechnego systemu kaucyjnego od 2029 roku na wszystkie państwa, chyba że wskaźnik zbiórki osiągnie bez kaucji co najmniej 80% w 2026 roku, a dany kraj przedstawi plan dojścia do poziomu 90%.
Rzeczywiste wskaźniki pokazują, że państwa nieposiadające działającego systemu kaucyjnego borykają się z poważnymi problemami ze zbiórką surowców:
- We Francji recykling butelek PET wynosi zaledwie ok. 58,3%, co plasuje ten kraj daleko od unijnych progów.
- Kraje takie jak Grecja, Hiszpania czy Portugalia odnotowują wskaźniki zbiórki znacznie poniżej 70% i znajdują się w procesie projektowania lub wdrażania kaucji.
- Jedynym nielicznym wyjątkiem w UE realizującym wysokie wskaźniki bez ogólnokrajowej kaucji jest Belgia (zbierająca odpady poprzez zintegrowany system door-to-door), co stanowi rzadki ewenement, a nie regułę dla „wielu państw”.
Twierdzenie, że brak systemu kaucyjnego w innych stolicach to dowód na brak potrzeby jego uruchamiania, odwraca logikę procesów legislacyjnych. Kraje te nie zrezygnowały z kaucji ze względu na sukcesy tradycyjnego recyklingu, lecz stoją przed koniecznością jej pilnego wdrożenia pod rygorem unijnych kar finansowych i niewypełnienia wiążących celów klimatyczno-środowiskowych.