BILANS PRAWDY: Czy pakt migracyjny zmusza Polskę do przymusowej relokacji albo płacenia 20 tys. euro kary za osobę?

W debacie publicznej regularnie powraca zarzut, że przyjęty przez instytucje Unii Europejskiej Pakt o Migracji i Azylu (ze szczególnym uwzględnieniem Rozporządzenia w sprawie zarządzania azylem i migracją – AMMR) narzuci na Polskę przymusowe kwoty relokacyjne lub sankcje finansowe. Teza ta operuje wyrwanymi z kontekstu zapisami, pomijając kluczowe artykuły unijnego aktu prawnego dotyczące konstrukcji tzw. mechanizmu solidarnościowego oraz klauzul wyłączeniowych.

Zgodnie z zapisami rozporządzenia AMMR mechanizm solidarnościowy opiera się na zasadzie elastyczności, a żadne państwo członkowskie nie może zostać zmuszone wbrew swojej woli do relokacji migrantów na własne terytorium. Zgodnie z art. 56 rozporządzenia kraje mają do wyboru trzy równorzędne formy zaangażowania:

• Relokację osób ubiegających się o ochronę międzynarodową,
• Wkład finansowy na poziomie referencyjnym 20 000 euro na osobę (będący składką celową na fundusze migracyjne UE, a nie grzywną ani karną opłatą),
• Wsparcie operacyjne i techniczne, w tym oddelegowanie personelu straży granicznej, logistyki lub finansowanie infrastruktury na granicach zewnętrznych.

Najistotniejszym przekłamaniem w kolportowanej narracji jest pominięcie art. 58–62 rozporządzenia AMMR. Przepisy te wprost stanowią, że państwo członkowskie, które znajduje się pod stałą presją migracyjną lub zmaga się ze „znaczącą sytuacją migracyjną”, ma prawo złożyć wniosek o częściowe lub całkowite zwolnienie z udziału w mechanizmie solidarnościowym. W corocznym raporcie Komisja Europejska ocenia bilans obciążeń migracyjnych każdego kraju. Ze względu na obecność ponad 950 000 zarejestrowanych uchodźców wojennych z Ukrainy objętych statusem ochrony czasowej oraz trwającą presję na granicy polsko-białoruskiej, Polska spełnia przesłanki do pełnej derogacji i zwolnienia z jakichkolwiek kwot czy ekwiwalentów finansowych.