BILANS PRAWDY: Czy napięcia geopolityczne trwale destabilizują globalny handel morski?
PRAWDA
Sprawdzana teza: "Napięcia geopolityczne na kluczowych szlakach żeglugowych, w połączeniu z kryzysami klimatycznymi i nowymi regulacjami, rekonfigurują globalny transport morski, drastycznie podnosząc koszty frachtu i spowalniając wzrost wymiany handlowej."
Krótki bilans: Oficjalne raporty i analizy UNCTAD z lat 2025-2026 jednoznacznie dowodzą, że konflikty geopolityczne drastycznie wydłużyły trasy przewozów i ograniczyły wzrost wolumenu handlu morskiego w 2025 roku do rekordowo niskiego poziomu 0,5%.
Szczegółowa analiza faktów
Globalny transport morski, odpowiadający za ponad 80% wolumenu światowego handlu, wszedł w fazę głębokiej niestabilności strukturalnej. Oficjalny raport UNCTAD (Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju) Review of Maritime Transport 2025 wykazuje, że po umiarkowanym wzroście o 2,2% w 2024 roku, dynamika globalnego handlu morskiego w 2025 roku gwałtownie wyhamowała do zaledwie 0,5%. Główną przyczyną tej regresji są trwające napięcia geopolityczne na kluczowych szlakach żeglugowych, zmuszające armatorów do omijania tradycyjnych wąskich gardeł transportowych.
Kluczowym obszarem destabilizacji pozostaje Kanał Sueski i rejon Morza Czerwonego. W wyniku powtarzających się ataków na statki handlowe, do połowy 2025 roku tonaż jednostek przepływających przez Kanał Sueski utrzymywał się na poziomie aż o 70% niższym w porównaniu ze średnią z 2023 roku. Konieczność masowego przekierowania floty wokół Przylądka Dobrej Nadziei przełożyła się na rekordowy wzrost tzw. tonomil (całkowitej odległości pokonywanej przez ładunki) o 5,9% w 2024 roku. Wywołało to drastyczne wydłużenie czasu dostaw, zwiększone zużycie paliwa, wzrost emisji CO2 oraz skok stawek frachtowych, które w połowie 2024 roku zbliżyły się do maksimów z okresu pandemii i pozostały wysoce zmienne przez cały 2025 rok.
Analizy UNCTAD z początku 2026 roku, w tym raport Trade and Development Foresights 2026 oraz ocena ryzyka z marca 2026 roku, wskazują na eskalację zagrożeń w kolejnych regionach, zwłaszcza w strategicznej Cieśninie Ormuz, przez którą przechodzi około 11% globalnego handlu oraz jedna trzecia transportowanej drogą morską ropy naftowej. W obliczu tych zjawisk prognozy wzrostu realnego globalnego handlu towarami na rok 2026 zostały drastycznie skorygowane do przedziału od 1,5% do 2,5% (wobec szacowanych wcześniej 4,7% na rok 2025). Średni roczny wzrost handlu morskiego w latach 2026–2030 prognozowany jest na poziomie 2% (dla handlu kontenerowego 2,3%).
Na geopolityczną niestabilność nakładają się inne długofalowe wyzwania strukturalne, które wymuszają transformację sektora transportowego:
- Koszty dekarbonizacji: Wdrażanie Ramowych Założeń Zeroemisyjności IMO (Międzynarodowej Organizacji Morskiej) rodzi konieczność gigantycznych inwestycji w ekologiczne floty i paliwa alternatywne.
- Zagrożenia klimatyczne: Choć sytuacja w Kanale Panamskim czasowo się ustabilizowała, anomalie pogodowe i susze nadal zagrażają przepustowości tego kluczowego korytarza.
- Fragmentacja handlu: Nowe taryfy celne i protekcjonistyczne polityki przemysłowe wdrażane przez kluczowe mocarstwa zmuszają przedsiębiorstwa do dywersyfikacji dostaw i skracania łańcuchów logistycznych.