BILANS PRAWDY: Czy Donald Tusk złożył programową obietnicę stałej ceny benzyny po 5,19 zł za litr?
MANIPULACJA
Sprawdzana teza: "Premier Donald Tusk złożył w programie wyborczym twardą obietnicę, że po objęciu rządów zagwarantuje stałą cenę benzyny na poziomie 5,19 zł za litr, a obecny wzrost cen do ponad 8-9 zł wynika z celowej polityki fiskalnej i marżowej rządu."
Krótki bilans: Słowa o cenie 5,19 zł były wypowiedzią publicystyczną Donalda Tuska z czerwca 2022 roku, odnoszącą się do ówczesnych marż i notowań surowca, a nie formalnym zobowiązaniem programowym rządu do stałego zamrożenia cen paliw.
Szczegółowa analiza faktów
Sformułowanie o cenie 5,19 zł za litr paliwa powraca w polskiej debacie publicznej jako sztandarowy zarzut opozycji wobec obozu rządzącego. Analiza źródłowa wykazuje, że Donald Tusk użył tej kwoty w wywiadzie wideo dla portalu naTemat.pl w czerwcu 2022 roku. Odpowiadając na hipotetyczne pytanie o natychmiastowe obniżenie cen benzyny (która sięgała wówczas rekordowych 7,80–7,95 zł), ówczesny lider opozycji wskazał poziom 5,19 zł, kalkulując ówczesne marże rafineryjne PKN Orlen oraz postulując cięcia danin publicznych w tamtych warunkach makroekonomicznych.
Kluczowym elementem weryfikacji jest fakt, że deklaracja ta nigdy nie stanowiła formalnego punktu oficjalnego programu wyborczego Koalicji Obywatelskiej ani nie została wpisana do dokumentu „100 konkretów na pierwsze 100 dni” z kampanii parlamentarnej w 2023 roku. Przedstawianie tej wypowiedzi jako sztywnej gwarancji cenowej obowiązującej bezterminowo w każdych warunkach rynkowych pomija mechanizmy kształtowania cen na rynku energii, gdzie państwo nie dysponuje ustawowym prawem do trwałego, arbitralnego dekretowania cen detalicznych bez mechanizmów kompensacyjnych.
Aktualna sytuacja na polskich stacjach paliw, gdzie ceny Pb95 i oleju napędowego osiągnęły we wrześniu 2026 roku przedział 8,00–9,15 zł za litr, wynika z nałożenia się czynników zewnętrznych oraz regulacyjnych:
- Czynniki geopolityczne i surowcowe: Globalny wzrost notowań ropy naftowej na giełdach światowych w wyniku zaostrzenia sytuacji militarnej na Bliskim Wschodzie i zakłóceń transportowych w Cieśninie Ormuz.
- Koniec działań osłonowych: Zakończenie z dniem 31 sierpnia 2026 roku rządowego programu „CPN – Ceny Paliw Niżej” i powrót do standardowej stawki podatku VAT (23 proc.).
- Spór legislacyjny o daniny nadzwyczajne: Brak wejścia w życie ustawy o podatku od nadzwyczajnych zysków podmiotów paliwowych (windfall tax szacowanego na ok. 4 mld zł), mającego sfinansować dalszą redukcję obciążeń.
Zarzut polityków opozycji opiera się na rzeczywistym cytacie, jednak nadaje mu charakter formalnej obietnicy programowej oraz ignoruje ówczesny i bieżący kontekst ekonomiczny. Z tego względu teza została oceniona jako manipulacja.