Atomowy spór z Brukselą? Brytyjskie media o polskim modelu finansowania elektrowni jądrowej

Brytyjska perspektywa na atomową transformację Polski

W wydaniu z 14 sierpnia 2026 roku prestiżowy brytyjski dziennik finansowy opublikował obszerną analizę poświęconą strategicznym projektom infrastrukturalnym w Europie Środkowo-Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem polskiego programu budowy pierwszej elektrowni jądrowej w lokalizacji Lubiatowo-Kopalino (gmina Choczewo). Autorzy materiału zwracają uwagę, że Warszawa dąży do realizacji jednej z najbardziej kapitałochłonnych inwestycji w historii kontynentu, opierając ją w przeważającej mierze na bezpośrednim i pośrednim wsparciu ze środków publicznych oraz preferencyjnych mechanizmach gwarancyjnych. Według brytyjskich publicystów, skala planowanej interwencji państwowej może stać się źródłem napięć w relacjach z Dyrekcją Generalną ds. Konkurencji (DG COMP) Komisji Europejskiej, która rygorystycznie monitoruje wszelkie formy subsydiowania rynków energii.

W artykule podkreślono, że Polska znalazła się w punkcie zwrotnym transformacji energetycznej. Z jednej strony presja na odejście od węgla kamiennego i brunatnego, wynikająca z unijnego pakietu Fit for 55 oraz rosnących cen uprawnień do emisji w systemie EU ETS, wymusza szybkie wdrożenie wielkoskalowych źródeł bezemisyjnych pracujących w podstawie systemu elektroenergetycznego. Z drugiej strony, proponowany model finansowania – łączący dokapitalizowanie spółki Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ), gwarancje Skarbu Państwa oraz dwukierunkowy kontrakt różnicowy (Contract for Difference – CfD) – może zdaniem brytyjskiej prasy wykraczać poza dotychczasowe precedensy zatwierdzone przez Brukselę dla innych państw członkowskich.

„Skala zaangażowania finansowego państwa w polski projekt atomowy stawia europejskie organy antymonopolowe przed bezprecedensowym wyzwaniem kompromisu między suwerennością strategiczną a integralnością jednolitego rynku energii.”

Weryfikacja faktów: Model finansowania a unijne ramy prawne

Analiza brytyjskiego dziennika wymaga konfrontacji z twardymi danymi makroekonomicznymi oraz obowiązującymi procedurami prawnymi. Szacowany koszt budowy trzech bloków w technologii AP1000 firmy Westinghouse wynosi obecnie od 150 do nawet 190 miliardów złotych (około 35-44 miliardów euro). Zgodnie z przyjętą przez Radę Ministrów uchwałą aktualizującą Program Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ), struktura finansowania zakłada podział w proporcji około 30% kapitału własnego (equity) oraz 70% długu (debt). Wkład własny ma zostać w całości sfinansowany przez Skarb Państwa poprzez sukcesywne podwyższanie kapitału zakładowego spółki PEJ, co zostało usankcjonowane w znowelizowanej ustawie o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących.

Zarzut brytyjskich mediów, jakoby Polska ryzykowała zablokowanie projektu przez Komisję Europejską ze względu na nielegalną pomoc publiczną, pomija fakt, że mechanizm kontraktu różnicowego (CfD) dla energetyki jądrowej posiada ugruntowane precedensy w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz decyzjach Komisji Europejskiej. Kluczowym punktem odniesienia jest precedensowa decyzja Komisji Europejskiej w sprawie brytyjskiej elektrowni Hinkley Point C (sprawa SA.34947), w której uznano, że budowa reaktorów jądrowych realizuje cel leżący we wspólnym interesie unijnym, zdefiniowany w Traktacie Euratom, a zastosowanie 35-letniego kontraktu CfD jest proporcjonalnym środkiem zaradczym na niedoskonałości wolnego rynku kapitałowego.

Kolejnym istotnym punktem weryfikacyjnym jest niedawna decyzja Komisji Europejskiej dotycząca czeskiej elektrowni Dukovany II z kwietnia 2024 roku, gdzie Bruksela zaaprobowała wieloaspektowy pakiet pomocowy obejmujący nie tylko bezpośrednią pożyczkę państwową o zerowym oprocentowaniu w fazie budowy, ale również 40-letnią umowę zakupu energii (PPA) przez państwową spółkę celową. Polskie Ministerstwo Przemysłu oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzą formalny dialog pre-notyfikacyjny z DG COMP od 2023 roku, a pełna notyfikacja pakietu pomocowego na mocy artykułu 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) została złożona w ścisłej korelacji z wytycznymi zreformowanego unijnego rynku energii elektrycznej (EMD – Electricity Market Design).

„Polska ścieżka notyfikacyjna opiera się na sprawdzonych modelach brytyjskich i czeskich, lecz skala projektu wymaga wyjątkowej precyzji w kalkulacji stopy zwrotu oraz mechanizmów zwrotu nadwyżek rynkowych (clawback).”

Rynkowe konsekwencje i geopolityczny wymiar inwestycji

W debacie zagranicznej często pomija się specyfikę polskiego miksu energetycznego, w którym udział węgla wciąż przekracza 55% produkcji energii elektrycznej, generując średni koszt uprawnień do emisji CO2 na poziomie setek milionów euro miesięcznie dla krajowego przemysłu. Zgodnie z prognozami Polskich Sieci Elektroenergetycznych (PSE), wycofanie przestarzałych bloków węglowych klasy 200 MW po 2030 roku wytworzy strukturalną lukę wytwórczą o mocy przekraczającej 10 GW. Wprowadzenie do KSE 3750 MW bezemisyjnej mocy jądrowej z bloków w Choczewie jest niezbędne do ustabilizowania sieci współpracującej z dynamicznie rosnącą generacją farm wiatrowych na Bałtyku i fotowoltaiki.

Brytyjscy analitycy słusznie jednak wskazują na ryzyko eskalacji kosztów inwestycji (tzw. cost overruns), które historycznie dotykały niemal każdy zachodni projekt jądrowy trzeciej generacji, w tym reaktory EPR we Flamanville i Olkiluoto oraz bloki AP1000 w amerykańskiej elektrowni Vogtle. W przypadku Vogtle 3 i 4 koszty wzrosły ponaddwukrotnie w stosunku do pierwotnych założeń, osiągając ponad 35 mld dolarów. Polsko-amerykańskie konsorcjum PEJ-Westinghouse-Bechtel podpisało w grudniu 2025 roku aneks do umowy na usługi inżynieryjne (Engineering Services Contract), wprowadzający rygorystyczne ramy odpowiedzialności wykonawczej, co ma zminimalizować ryzyko niekontrolowanego wzrostu nakładów obciążających budżet państwa.

W wymiarze geopolitycznym partnerstwo ze Stanami Zjednoczonymi przy realizacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej stanowi kluczowy filar bezpieczeństwa transatlantyckiego. Włączenie amerykańskich instytucji finansowych, takich jak U.S. Export-Import Bank (EXIM) oraz U.S. International Development Finance Corporation (DFC), które zadeklarowały potencjalne wsparcie dłużne w wysokości kilkunastu miliardów dolarów, znacząco ogranicza ekspozycję finansową samej Unii Europejskiej, wzmacniając jednocześnie odporność wschodniej flanki NATO.